Reprezentatywne badania populacji zagrożonej ubóstwem byłyby zapewne kosztowne, ale GUS prowadzi również kosztowne badania i są one najczęściej nastawione na doskonalenie warsztatu metodologicznego, aniżeli na cele praktyczne. Dlatego też należałoby wprowadzić do stałego harmonogramu badań statystycznych specjalne badania ludności zagrożonej ubóstwem, które byłyby warunkiem umożliwiającym podejmowanie odpowiednich decyzji.

W tym względzie aktywna rola państwa, kompensująca negatywne oddziaływanie dynamiki cen jest nie do podważenia.

Istotną sprawą w tym zakresie pod adresem statystyki jest podjęcie badań różnic cen w przekrojach terytorialnych. Terytorialne notowania cen dostarcza społecznie i politycznie niezbędna informacja o zróżnicowaniu kosztów utrzymania.

Poza normatywnym i statystyczno-empirycznym zestawem informacji, decyzje w sprawie świadczeń i programów pomocy społecznej powinny opierać się na szerokim rozpoznaniu skutków dochodowych podstawowych decyzji makroekonomicznych oraz wprowadzanych reform - tak na obszarze gospodarczym, jak i polityki społecznej.

Niezależnie od powyższego pomoc społeczna powinna kierować się:

Analizy statystyczne wpływu dynamiki cen na budżet niskodochodowych gospodarstw domowych zwróciły uwagę na duże zróżnicowanie w odniesieniu do wydatków mieszkaniowych, opłat za energię elektryczną i cieplną, wydatków na transport i komunikację oraz aktywność kulturalno-oświatową. Oznacza to, że istnieje potrzeba konstruowania w tych dziedzinach adresowanych programów celowych, nastawionych co najmniej na kompensowanie skutków ruchu cen.

2. Miejsce pomocy społecznej w koncepcji współczesnego państwa.

Pomoc społeczna w nowoczesnym, rozwiniętym i opiekuńczym państwie o gospodarce rynkowej stanowi jedną z zasadniczych inwestycji polityki społecznej. Usytuowanie pomocy społecznej i jej rola w polityce społecznej jest jednak istotnie zróżnicowania. Zasadniczym źródłem zróżnicowania jest historycznie ukształtowany model zabezpieczenia społecznego.

W krajach o rozwiniętym systemie ubezpieczeń społecznych, w których ponadto prowadzi się wspomagającą gospodarstwa domowe politykę rodzinną oraz mieszkaniową, a system edukacji posiada wmontowane funkcje socjalne - pomoc społeczna jako uzupełniający element systemu jest w efekcie niewielka zakresowo i znaczeniowo. Dotyczy to krajów skandynawskich.

W okresie transformacji pojawił się kryzys dotychczasowych instytucji polityki społecznej i brak, albo wydłużanie okresu ich reform. W tej sytuacji do pomocy społecznej trafia coraz więcej programów, które powinny być realizowane w innych systemach, a przede wszystkim w ramach polityki rodzinnej oraz edukacyjnej (socjalne funkcje szkoły), ochrony zdrowia i mieszkaniowej.

Przecież nie pomoc społeczna powinna służyć inwestycjom w dzieci i w młode pokolenie, nie pomoc społeczna powinna pomagać w zdobywaniu i utrzymaniu mieszkania i nie pomoc społeczna powinna wyrównywać ludziom dochody z pracy.

Natomiast w pomocy społecznej powinny znaleźć się programy pomagające biednym ludziom, wykazującym długookresowe trudności w zdobywaniu pracy, rodzinom w bardzo trudnych sytuacjach życiowych oraz osobom samotnym, chorym i bezradnym.

Jedną z charakterystycznych cech instytucji pomocy społecznej, umożliwiających jej pełnienie funkcji socjalnych w sposób społecznie efektywny, jest jej otwartość na współpracę z innymi, a szczególnie z organizacjami pozarządowymi i wyznaniowymi. W obecnej praktyce, w działaniach pomocy społecznej, wykształcił się zwyczaj współdziałania z innymi instytucjami, szczególnie na poziomie lokalnym. Stało się to naturalnym sposobem rozwiązywania konkretnych problemów socjalnych w ośrodkach lokalnych. Jednak współdziałanie to nie rozwija się z taką samą dynamiką na wyższych szczeblach, szczególnie administracji centralnej, a przy tym pojawiają się ciągle liczne bariery i konflikty.

3. Określenie pojęcia pomocy społecznej w krajach rozwijających się.

Pomoc społeczna jest jedną z dziedzin zabezpieczenia społecznego. Jest ona adresowana do osób, które z różnych przyczyn nie zostały objęte innymi sferami zabezpieczenia społecznego.

Jak dotychczas świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru roszczeniowego, tak jak to ma miejsce w ubezpieczeniu, czy zaopatrzeniu społecznym. Świadczenie to zazwyczaj nie przysługuje "automatycznie", z mocy prawa. Kryteria, które predysponują do korzystania z pomocy społecznej, stopień centralizacji i regionalnych zróżnicowań w poziomie świadczeń, charakter świadczenia, restrykcyjność weryfikacji sytuacji dochodowej.

Kluczowym jednak kryterium uprawniającym osobę zgłaszającą się o pomoc socjalną powinna być trudna sytuacja materialna.

W większości krajów uprawnienia do ubiegania się o pomoc społeczną określa się jako indywidualne. Dominującym wzorcem jest mała rodzina, która obejmuje jedynie małżonka oraz dzieci będące na utrzymaniu osoby spełniającej kryteria przyznawania świadczeń. Inne rozwiązania występują w Austrii, Japonii i Luksemburgu, gdzie stosuje się koncepcję gospodarstwa domowego. Pod uwagę bierze się tam wszystkie osoby zamieszkujące razem oraz osoby ponoszące wydatki wspólnie. Podejście to jest szersze w relacji do małej rodziny - wlicza się tu także osoby dorosłe utrzymujące się samodzielnie.

Reguły dotyczące określania wysokości przyznawanych świadczeń zależą w dużej mierze od podziału zadań między szable administracji rządowej i samorządowej oraz od szczebla administrowania pomocą społeczną. Dobór kryteriów określających wysokość świadczeń z pomocy społecznej jest w pewnym sensie uzależniony od podziału, na którym spoczywa zadanie administracji systemem pomocy. Różni się ta sprawa w poszczególnych krajach.

Wielka Brytania jest przykładem kraju, w którym nie istnieje obecnie jakiś czynnik, względem którego dostosuje się wysokość świadczeń pomocy. Pierwotnym sposobem określania wysokości świadczeń był koszyk minimum egzystencji. W okresie powojennym skala świadczeń dostarczonych przez krajowy system pomocy społecznej była początkowo podnoszona w tempie dość przypadkowym, a później w tempie wzrostu płac, w wyniku czego ich realna wartość do 1979 r. wzrosła dwukrotnie. Z nastaniem rządów konserwatystów waloryzacja pomocy społecznej dokonuje się względem wskaźnika cen.

W Australii poziom świadczeń z pomocy społecznej jest odniesiony do przeciętnej stawki tygodniowego wynagrodzenia pełnozatrudnionego mężczyzny, chociaż odniesienie zasiłku do płacy może wydawać się obiektywne, jednak określenie wartości procentowej - odpowiedniej części płacy ma charakter typowo arbitralny. W 1990 r. emerytura tam wynosiła 25,5% przeciętnych zarobków, a zasiłki dla bezrobotnych - 23,1%.

Ponieważ w Austrii za pomoc społeczną odpowiadają prowincje, to zarówno kryterium uprawnień do pomocy, jak i czynniki określające wysokość poziomu świadczeń są zróżnicowane regionalnie. W Austrii nie występuje urzędowa linia ubóstwa. Nie ma także norm standardowych poziomu świadczeń w pomocy społecznej - są one określone przez każdą z prowincji niezależnie. Normy te stanowiły na początku lat dziewięćdziesiątych od 45% do 60% najniższej płacy netto.

W Stanach Zjednoczonych istnieje ogólnie stosowana, urzędowa linia ubóstwa. Stanowi zastaw progów ubóstwa dla różnych typów rodzin. Wysokość progów określa wartość minimalnej diety żywnościowej (koszyka żywieniowego minimum egzystencji) mnożona przez liczbę trzy. Ta metoda wyliczania linii ubóstwa, oprócz celów poznawczych, ma także charakter aplikacyjny - stosowany jest bowiem w programach federalnych, jako kryterium uprawniające do świadczeń. Natomiast w przypadku programów administrowanych na szczeblu stanowym, podobnie jak w Austrii, kwestia określania wysokości świadczeń jest bardziej złożona. W przekroju stanowym w USA występuje kilka metod określania standardowych wysokości świadczeń. Czternaście stanów korzysta z metody wyceny koszyka w oparciu o poziom cen w danym stanie.

W Niemczech początkowo stopień świadczeń określono w relacji do koszyka dóbr konsumpcyjnych. Obecnie jednak wysokość świadczeń zależy od wyników badań nad trendami w wydatkach gospodarstw domowych najniższej jednej trzeciej rozkładu dochodów.

Świadczenie w Niemczech składa się z trzech części:

1) kwoty standardowej dla głowy gospodarstwa;

2) dodatku na osoby na utrzymaniu (jego wysokość jest skorelowana z wiekiem);

3) zasiłku mieszkaniowego (pokrywającego całość wydatków dla mieszkania na średnim poziomie).

W fińskim systemie pomocy społecznej, po okresie dostosowawczym, władze lokalne zobowiązane są do wypłacania świadczeń standardowych, różniących się w dwóch częściach kraju. Różnice wynikają z odmiennych kosztów utrzymania. W latach dziewięćdziesiątych wysokość świadczenia dla jednej osoby wynosiła 80% emerytury, zaś sama emerytura uzależniona była od dynamiki wydatków konsumpcyjnych najniższego kryterium rozkładu dochodów.

W Japonii nie istnieje jasne obiektywne kryterium wyznaczające wysokość świadczenia pomocy, również nie istnieje urzędowa wysokość linii ubóstwa. Świadczenie to niedawna było tak kalkulowane, by stopniowo zmniejszyć lukę miedzy poziomem konsumpcji przeciętnego gospodarstwa domowego, a konsumpcją gospodarstw korzystających ze świadczeń. Świadczenie to stanowiło do niedawna 52% przeciętnego poziomu konsumpcji, a od lat dziewięćdziesiątych stanowi 69% tej wielkości. Od tego okresu wysokość świadczeń podlega indeksacji.

W Szwajcarii pomoc społeczna ma charakter zdecentralizowany i jest zadaniem władz lokalnych, pod rządami prawa danego kantonu. W efekcie występują tam trzy tysiące różnych systemów pomocy społecznej, administrowanych lokalnie. Ustalenie poziomu świadczenia standardowego oparte jest na normatywnym zaleconym budżecie gospodarstwa domowego. Innymi słowy jest to koszyk, do którego wchodzą podstawowe towary i usługi konsumpcyjne. Tą metodą wylicza się dla kilku typów rodzin. Wato dodać, że mimo tak określanych standardów, władze samorządowe ze słabszą pozycją finansową, a przez to z mniejszymi możliwościami przeznaczenia odpowiednich kwot na cele pomocy społecznej - wypłacają zasiłki niższe od zleconych przez centrum.

Podobne podejście w określaniu wysokości świadczeń z pomocy społecznej stosuje się w Szwecji. Standardy pomocy społecznej opierają się na podstawowych elementach wydatkowych zaliczanych do koszyka gospodarstwa domowego. Zakłada się, że podstawowy, standardowy poziom świadczeń pokryje koszty wyżywienia, ubrania, obuwia, związanych z uprawianiem sportu czy wypoczynku, zakupu mebli, wyposażenia gospodarstwa domowego, gazet, wydatków na telefon, czynsz, energię elektryczną, niektóre usługi medyczne itp.

Odniesienie doświadczeń międzynarodowych do kształtującego się w naszym kraju systemu pomocy społecznej jest zadaniem o tyle trudnym - dlatego, że nie ma jedynego dobrego wzorca. Każdy z prezentowanych modeli pomocy społecznej wykształcił się w konkretnych uwarunkowaniach społecznych, ekonomicznych i politycznych. Można jedynie wskazać na pewne prawidłowości wynikające z jednolitości reguł mechanizmu rynkowego i demokracji, które są obserwowane w krajach rozwiniętych.

4. Zakres pomocy społecznej w Polsce

Najczęstszymi przyczynami korzystania z pomocy społecznej W Polsce są bezrobocie i ogólna sytuacja ubóstwa, co szczególnie w pierwszym przypadku odpowiada tendencjom w krajach zachodnich, borykających się z długotrwałym bezrobociem.

Z punktu widzenia rozwiązań systemowych oraz doświadczeniem krajów rozwiniętych należy stwierdzić, że pomoc społeczna w Polsce ma tendencję do tego, aby poza właściwym sobie celem wsparcia, wspierać również inne cele, które powinny się znaleźć w oddzielnych dziedzinach socjalnych np. niepełnosprawność oraz ryzyko długotrwałej choroby - opieka zdrowotna. W krajach Europy Zachodniej ustanowione są specjalne instytucje (ministerstwa) do spraw polityki ludnościowej, rodzinnej, rozwoju młodzieży itp., które realizują własne cele rozwojowe, a nie pomocowe.

Polska pomoc społeczna jest zatem obarczona elementami wydatków, dla których w zabezpieczeniu socjalnym jeszcze nie wykształciły się odpowiednie instytucje. Zawiera ona w konsekwencje zapóźnień w tworzeniu innych mechanizmów. Może to być przyczyną niskiej efektywności pomocy społecznej w walce z ubóstwem. Jeśli pomoc społeczna ma spełniać główny cel w sposób efektywny, wówczas należy przesunąć te ryzyka socjalne poza pomoc socjalną. Ale nie da się jednak tego zrobić bez reformy tych innych dziedzin zabezpieczenia. Do reformy pomocy społecznej w Polsce należy podejść w sposób systemowy, czyli uwzględniając konieczne zmiany innych sfer zabezpieczenia społecznego.

Z analizy struktury świadczeń (które bada Instytut Pracy i Polityki Społecznej) oraz ich form i charakteru wynika, że w polskiej pomocy społecznej najwyraźniej brak systemowego podejścia do konstrukcji świadczenia.

Wpływ dynamiki cen na różne budżety gospodarstw domowych: przeciętnych i niskodochodowych w przekroju grup społeczno-ekonomicznych, typów rodzin biologicznych oraz wielkości miejscowości wskazuje, że podstawowe zróżnicowania dotyczą wydatków mieszkaniowych, opłat za energię elektryczną i cieplną, wydatków na transport i komunikację oraz wydatków kulturalno-oświatowych. Zróżnicowanie to w gospodarstwach biednych jest wyższe niż w gospodarstwach ogółem.

Według materiału GUS (konferencja prasowa w dniu 30.01.2004 r.) wynika, że w połowie 2003 r. przeciętne gospodarstwo domowe w naszym kraju dysponowało miesięcznie dochodem pieniężnym wynoszącym 813 zł. Ogólnie biorąc średnie dochody rodzin mieszkających w miastach były ponad 54% wyższe od dochodów mieszkańców wsi.

Najwyższą pozycję pod względem poziomu dochodów pieniężnych w układzie podstawowych grup społeczno-ekonomicznych zajmują gospodarstwa pracujące na własny rachunek (133% średniej krajowej), najniższą - gospodarstwa utrzymujące się ze źródeł niezarobkowych - głównie z zasiłków dla bezrobotnych i różnego rodzaju świadczeń społecznych (ok. 60% średniej krajowej).

W czerwcu 2003 r. (wg GUS) ok. 1/3 gospodarstw domowych twierdziła, że żyje oszczędnie, aby odłożyć na poważniejsze zakupy. Na wszystko bez specjalnego oszczędzania starczało 4% gospodarstw. Jednocześnie podobna liczba rodzin (4%) deklarowała brak pieniędzy nawet na najtańsze jedzenie i ubrania.

Według w/w materiału GUS - znaczna część gospodarstw domowych nie jest w stanie poradzić sobie ze swoimi problemami i odczuwa konieczność korzystania z różnych form pomocy, zarówno materialnej, jak i w formie różnego rodzaju usług.

Najbardziej tym gospodarstwom domowym potrzebna jest pomoc finansowa. Konieczność korzystania z pomocy finansowej deklarowała w czerwcu 2003 r. ponad 1/3 ogółu gospodarstw domowych. Nieco częściej niż w mieście potrzeby korzystania z pomocy finansowej deklarowały rodziny mieszkające na wsi (36% wobec 34%), a wśród tych najbardziej potrzebowały jej gospodarstwa utrzymujące się ze źródeł niezarobkowych, renciści oraz gospodarstwa domowe powiązane z rolnictwem (16%).

Korzystanie przez gospodarstwa domowe z pomocy

Wyszczególnienie	1998	2000	2002	2003
	w % gospodarstw domowych
Gospodarstwa domowe odczuwające konieczność korzystania z pomocy
Finansowej	35,5	36,1	35,8	35,0
Rzeczowej	15,9	14,3	16,0	16,1
W formie usług	9,5	8,0	7,7	9,0
Gospodarstwa domowe korzystające z pomocy
Finansowej	14,5	13,4	13,3	14,7
Rzeczowej	10,8	11,0	8,2	9,0
W formie usług	6,4	5,1	3,6	5,7

O poziomie życia rodzin decyduje m.in. możliwość zaspokajania ich potrzeb konsumpcyjnych. Przeprowadzone w 2003 r. przez GUS badanie pozwala na uzyskanie informacji o tym, na ile problemy finansowe, z jakimi boryka się część rodzin w Polsce, powodują ograniczenia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb.

Z badania tego wynika, że biorąc pod uwagę aktualną sytuację finansową - ok. 44% rodzin w Polsce nie stać na zjedzenie co drugi dzień posiłku, w skład którego wchodziłoby mięso, drób, czy ryby a ok. 66% gospodarstw nie może sobie pozwolić na kupno odzieży lepszej jakości. Na opłacenie raz w roku tygodniowego wyjazdu dla całej rodziny stać niespełna tylko 29% gospodarstw.

Największe trudności w realizacji wymienionych potrzeb deklarowały rodziny utrzymujące się ze źródeł niezarobkowych oraz renciści, mieszkańcy wsi oraz małych miast.

Gospodarstwa domowe, które deklarowały (w badaniach GUS) całkowity brak zaspokajania potrzeb na warzywa i ich przetwory to ok. 2%, na owoce i przetwory owocowe, ok. 4% na mleko i przetwory mleczne, ok. 5% na mięso, drób i przetwory mięsne. Relatywnie często na trudności w zaspokajaniu potrzeb żywnościowych wskazywały rodziny emerytów i rencistów.

Trudności wielu rodzin dotyczą możliwości zaspokajania potrzeb w zakresie ochrony zdrowia. W 2003 r. 1/3 gospodarstw domowych musiała zrezygnować z wizyt u stomatologa. W ok. 1/5 rodzin, na skutek trudności finansowych, zrezygnowano z wizyt u lekarza, a ponad 1/5 rodzin zmuszona była do rezygnacji z badań specjalistycznych lub zabiegów rehabilitacyjnych. Zdaniem 1/3 gospodarstw domowych brak pieniędzy nie pozwolił na realizację recept, bądź wykupienie zalecanych leków.

Bardzo trudna sytuacja materialna determinuje zaspokajanie potrzeb gospodarstw domowych w zakresie kształcenia dzieci. W ok. 12% gospodarstw zabrakło pieniędzy, żeby kupić niezbędne podręczniki, a ok. 6% gospodarstw zrezygnowano z korzystania przez dziecko w szkole z obiadów lub z innych posiłków.

Istotnym obciążeniem budżetu gospodarstw domowych są opłaty mieszkaniowe. W połowie 2003 r. ze stałymi opłatami mieszkaniowymi zalegało 10% gospodarstw domowych. Ta sama sprawa dotyczy opłat za gaz i energię elektryczną.

Na podstawie wyników badań GUS (z 30 stycznia 2004 r.) można stwierdzić, że w czerwcu 2003 r. co drugie gospodarstwo domowe uważało swoją sytuację materialną jako średnią. Ponad 14% gospodarstw domowych oceniło ją jako dobrą, natomiast 1/4 rodzin stwierdziła, że sytuacja materialna jest zła, a kolejne 10%, że bardzo zła.

Przyczyny niekorzystnej sytuacji materialnej gospodarstw domowych w 2003 r. to:

zbyt niskie płace (emerytury, renty)	32,4%
brak możliwości dodatkowych zarobków	13,3%
długotrwała choroba lub inwalidztwo	10,4%
duże obciążenia osobami na utrzymaniu	6,1%
wysokie koszty utrzymania mieszkania	17,6%
rozpad rodziny (śmierć itp.)	2,4%
brak kwalifikacji do uzyskania lepszej pracy	2,0%
brak pracy	13,3%
inne przyczyny (klęski żywiołowe)	2,5%

Jak z tego wynika w 2003 r. najczęściej wymienianymi powodami trudnej sytuacji były zbyt niskie dochody uzyskiwane z tytułu pracy, czy też pobieranych emerytur i rent, wysokie koszty utrzymania mieszkania, brak pracy oraz długotrwała choroba lub inwalidztwo w rodzinie.

W miesiącu wrześniu 2003 r. minimum socjalne dla osoby samotnej wynosiło 709,10 zł, dla samotnego emeryta i rencisty 729,40 zł. Dla rodziny z dwojgiem dzieci wartość koszyka oszacowano na poziomie 2319,00 złotych.*

Należy stwierdzić, że dla ludzi, których dochody pozwalają jedynie na utrzymanie się na standardowym poziomie, istnieje poważne ryzyko degradacji biologicznej, marginalizacji społecznej i patologicznych zachowań.

Dlatego też należy rozważyć stosowanie minimum socjalnego, nie tylko jako miernika kosztów utrzymania, ale również w kategoriach skutków prawnych w sferze regulacji - w sferze roszczeniowej.

Formalnie rzecz biorąc minimum socjalne musi stać się kategorią o charakterze roszczeniowym. Wiąże się to z systematycznym wprowadzaniem powszechnego systemu i zabezpieczenia w budżecie państwa środków na minimum socjalne dla osób, które nie z własnej winy znalazły się w beznadziejnej sytuacji.

Problemem społecznym, uznanym za jeden z trudniejszych są konsekwencje likwidacji Państwowych Gospodarstw Rolnych i gwałtowne pogorszenie warunków życia zatrudnionych w nich pracowników i ich rodzin bez ich woli.

Również problemem społecznym jest poziom kosztów utrzymania większej części rolników niekiedy poniżej minimum egzystencji. Jest to rezultat wdrożonych, błędnych postanowień niektórych reform w zakresie cen i zabezpieczenia rynków zbytu przy jednoczesnym braku perspektyw rozwojowych.

Obecnie funkcjonujący system nie jest w stanie w przyszłości skutecznie wspierać osoby i rodziny, które znalazły się nie z własnej winy w trudnej sytuacji życiowej - a najczęściej bez pracy.

Obłudny sposób ustalania kryterium dochodowego, katalog świadczeń pieniężnych i nakładające się problemy, wynikające z niedofinansowania systemu powodują, że zmiany są konieczne.

Rząd nie może ciągle tłumaczyć spraw zaspokojenia świadczeń minimum socjalnego trudnościami finansowymi państwa.

W sytuacji dużych ograniczeń finansowych pomoc społeczna obecnie oferuje świadczenia w bardzo niskiej wysokości - symbolicznej np. zasiłek okresowy wypłacany jest w kwocie kilkunastu złotych na rodzinę.

Dlatego też coraz częściej potencjalni odbiorcy świadczeń okresowych w sytuacji braku środków na te świadczenia poszukują różnych sposobów wejścia do systemu pomocy społecznej - czyli do zdobycia uprawnień do świadczeń obligatoryjnych,

Obecnie coraz częściej osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej stają się biorcami tych świadczeń w coraz dłuższym okresie, gdyż pomoc ta jest coraz częściej mało efektywna.

System pomocy społecznej przy braku środków na wspieranie coraz szerszej grupy klientów staje się sam w sobie niewydolny i restrykcyjny, dlatego konieczne jest podjecie skuteczniejszych i efektywniejszych działań.

Konstytucja RP uznaje prawo obywateli do zabezpieczenia społecznego w przypadku braku utrzymania, a także w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Konstytucja RP wprowadza również obowiązek chronienia przez państwo stosunku pracy i nadzorowania warunków pracy. Zobowiązuje też władze publiczne do prowadzenia polityki zmierzającej do "pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia".

A zabezpieczenie minimalnie godziwego życia określa minimum socjalne, które ujmuje koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

Opracowała:
(-) mgr Bronisława Wykpisz
Warszawa, 23 marca 2004

----------------------------------------------------------------------------------------------
* Wg Instytutu Pracy i Polityki Społecznej.

drukuj